Marnowanie żywności: statystyki, czyli kto je liczy i po co?
Statystyki marnowania żywności w Unii Europejskiej pochodzą z obowiązkowej sprawozdawczości państw członkowskich, którą zbiera Eurostat. Za 2024 rok urząd podaje około 129 kg odpadów żywności na mieszkańca UE. Ta liczba obejmuje także części niejadalne, więc nie oznacza, że tyle dobrego jedzenia ląduje w koszu.
Poniżej sprawdzamy, według jakich zasad się to liczy, czym różnią się dane Eurostatu od raportu UNEP i jak zmierzyć własne resztki tak, żeby wynik dało się porównać z oficjalnymi liczbami.
Eurostat Statistics Explained: Food waste and food waste prevention, estimatesJaką metodą przygotowano ten poradnik i czego w nim nie ma?
Źródła są cztery: objaśnienia Eurostatu o odpadach żywności z danymi za 2024 rok, decyzja delegowana Komisji (UE) 2019/1597, dyrektywa 2008/98/WE oraz opis metody z raportu UNEP Food Waste Index 2024. Liczby podajemy tak, jak publikuje je Eurostat, z okresem, którego dotyczą. Raport UNEP wykorzystujemy wyłącznie do opisu metody, bez przytaczania jego liczb.
Nie mamy własnego procentu marnowania ani własnych badań. Przykład domowy opiera się na wymyślonych wartościach i służy tylko do pokazania rachunku. Jeśli zobaczysz inną liczbę w mediach, zawsze pytaj o rok, zakres i to, czy obejmuje części niejadalne.
Eurostat Statistics Explained: Food waste and food waste prevention, estimatesDecyzja delegowana Komisji (UE) 2019/1597: wspólna metodyka pomiaru odpadów żywnościDyrektywa 2008/98/WE w sprawie odpadówUNEP: Food Waste Index Report 2024Kto liczy odpady żywności i według jakich zasad?
Dyrektywa 2008/98/WE w sprawie odpadów nakłada na państwa członkowskie obowiązek corocznego raportowania ilości odpadów żywności. Wspólną metodykę pomiaru i minimalne wymogi jakości określa decyzja delegowana Komisji (UE) 2019/1597. Eurostat zbiera te dane i publikuje zestawienia dla całej Unii.
Dane są podawane osobno dla pięciu etapów łańcucha żywnościowego: produkcji pierwotnej, przetwórstwa, handlu, restauracji i usług gastronomicznych oraz gospodarstw domowych. Dla każdego etapu decyzja dopuszcza określone metody. W gospodarstwach domowych mogą to być pomiar bezpośredni, analiza składu odpadów albo dzienniczki, w których uczestnicy zapisują, co wyrzucają.
Eurostat zaznacza, że ilość odpadów raportuje się w świeżej masie. Resztki tracą wodę, zwłaszcza latem albo gdy pojemnik nie jest opróżniany codziennie, więc pomiary trzeba przeliczać, żeby dane z różnych miesięcy i krajów były porównywalne.
Dyrektywa 2008/98/WE w sprawie odpadówDecyzja delegowana Komisji (UE) 2019/1597: wspólna metodyka pomiaru odpadów żywnościEurostat Statistics Explained: Food waste and food waste prevention, estimatesCo jest odpadem żywności, a co nie?
Według objaśnień Eurostatu odpad żywności to żywność, która weszła do łańcucha dostaw, została z niego usunięta albo wyrzucona na etapie konsumpcji i trafia do przetworzenia jako odpad. Obejmuje części jadalne i niejadalne. Skórki, kości czy fusy po kawie liczą się więc tak samo jak niezjedzony chleb.
W tej statystyce nie wlicza się strat w produkcji pierwotnej, takich jak plony niezebrane z pola, ani żywności niedopuszczonej do obrotu ze względów bezpieczeństwa. Ma to duże znaczenie przy czytaniu liczb.
Wynik obejmujący części niejadalne zawsze będzie wyższy niż szacunek samej „jadalnej” żywności. Gdy dwie publikacje podają różne kwoty, pierwsze pytanie brzmi: czy liczą to samo.
Eurostat Statistics Explained: Food waste and food waste prevention, estimatesCo pokazują dane Eurostatu za 2024 rok?
Według Eurostatu w 2024 roku w UE powstało około 58 mln ton odpadów żywności w świeżej masie, czyli około 129 kg na mieszkańca. Gospodarstwa domowe wytworzyły 31 mln ton, co daje 69 kg na mieszkańca. Tabela pokazuje udziały sektorów według Eurostatu.
| Sektor | Ilość | Udział |
|---|---|---|
| Gospodarstwa domowe | 31 mln ton | 54% |
| Przetwórstwo i produkcja | ponad 11 mln ton | 20% |
| Restauracje i usługi gastronomiczne | poniżej 7 mln ton | 12% |
| Handel i inna dystrybucja | poniżej 5 mln ton | 8% |
| Produkcja pierwotna | poniżej 5 mln ton | 7% |
Udział gospodarstw domowych liczony na mieszkańca wynosi według Eurostatu 53%, a liczony w tonach 54%. Różnica wynika z innego sposobu liczenia i pokazuje, że nawet przy jednym źródle trzeba sprawdzić, o który wskaźnik chodzi.
Eurostat porównał też kraje, które raportowały dane za wszystkie lata od 2020 do 2024. Średnia ilość odpadów na mieszkańca była w nich prawie taka sama w każdym roku, od 128 do 129 kg. Urząd uznaje te dane za stabilne.
Eurostat Statistics Explained: Food waste and food waste prevention, estimatesJakie ograniczenia mają dane Eurostatu?
Eurostat sam opisuje słabe strony tych liczb. Część krajów korzysta z szacunków albo stosuje definicje odbiegające od wspólnych, próby bywają małe, a niektóre państwa nie przekazały jeszcze danych za 2024 rok. Braki są uzupełniane danymi z wcześniejszych lat, a wyniki dla UE są zaokrąglane.
Kraje często poprawiają metody i wysyłają korekty za wcześniejsze lata, więc starsze zestawienia mogą się nieco różnić od nowych. Dlatego przy cytowaniu warto podać datę pobrania danych.
Proste przeliczenie, nie dana z publikacji: 69 kg rocznie to około 1,3 kg na osobę tygodniowo. Jest to średnia unijna, łącznie z częściami niejadalnymi, a nie wynik, który powinieneś osiągnąć w swoim domu.
Eurostat Statistics Explained: Food waste and food waste prevention, estimatesDlaczego raport UNEP podaje inne liczby niż Eurostat?
Program Narodów Zjednoczonych ds. Ochrony Środowiska publikuje Food Waste Index Report, ostatnio w wydaniu z 2024 roku. Raport szacuje marnowanie żywności dla całego świata w handlu, gastronomii i gospodarstwach domowych. Dla krajów bez własnych pomiarów stosuje modelowanie na podstawie danych z podobnych krajów.
Liczby z UNEP i z Eurostatu nie są więc wymienne. Różnią się zakresem geograficznym, etapami łańcucha, rokiem odniesienia i sposobem uzupełniania braków. Cytując którąkolwiek, podawaj źródło, rok i to, czego liczba dotyczy.
Zdanie „tyle wyrzuca przeciętna rodzina” bez tych informacji nie mówi wiele. Jeśli znajdziesz je w artykule bez przypisu, potraktuj je jako hasło, a nie dane.
UNEP: Food Waste Index Report 2024Jak sprawdzić liczbę o marnowaniu żywności, zanim ją zacytujesz?
Nagłówek z jedną dużą liczbą rzadko mówi, co dokładnie zmierzono. Pięć pytań pozwala w minutę ocenić, czy liczba nadaje się do cytowania, i dotyczą każdego źródła, nie tylko Eurostatu.
Odpowiedzi na nie znajdziesz zwykle w przypisach, w metodologii albo w opisie tabeli. Jeśli ich tam nie ma, szukaj źródła pierwotnego zamiast przekazywać liczbę dalej.
- Który rok? Dane o odpadach żywności publikuje się z opóźnieniem, więc liczba z 2024 roku może trafić do artykułu dopiero w kolejnym.
- Jaki zakres? Cały łańcuch żywnościowy, same gospodarstwa domowe czy tylko handel. Wynik dla gospodarstw będzie mniejszy niż suma wszystkich etapów.
- Czy to części jadalne? Statystyka Eurostatu obejmuje także skórki, kości i fusy. Szacunek samej jadalnej żywności będzie niższy.
- Pomiar czy model? Dane z ważenia i sprawozdawczości różnią się od szacunków modelowych dla krajów bez własnych badań.
- Na kogo przeliczono? Kilogramy na mieszkańca i tony ogółem to dwie różne miary. Pierwsza pozwala porównać kraje o różnej liczbie ludności.
Przykład z tego poradnika: 129 kg na mieszkańca i 58 mln ton to ta sama dana w dwóch miarach. Nie dodawaj ich i nie zestawiaj z liczbą, której nie umiesz przypisać do roku i zakresu.
Jak zmierzyć resztki we własnej kuchni?
Najprostsza metoda domowa przypomina dzienniczek z badań: przez tydzień ważysz wszystko, co z jedzenia trafia do kosza, na zwykłej wadze kuchennej. Zapisujesz osobno części niejadalne, takie jak skórki i kości, i jedzenie, które dało się zjeść. Tylko suma obu jest porównywalna z danymi Eurostatu.
- Wybierz zwykły tydzień, bez wyjazdu i przyjęcia.
- Postaw przy koszu wagę i zeszyt albo notatkę w telefonie.
- Przed wyrzuceniem ważysz resztki i zapisujesz, czy były jadalne, czy nie.
- Dopisz powód: przeterminowane, ugotowane za dużo, zepsute, niesmaczne.
- Na koniec tygodnia dodaj wyniki i podziel przez liczbę osób.
Przykład na wymyślonych liczbach: dwuosobowe gospodarstwo zapisało w tygodniu 1,4 kg części niejadalnych i 1,2 kg jadalnego jedzenia. Razem 2,6 kg, czyli 1,3 kg na osobę. Połowę tego da się ograniczyć zakupami, bo to jedzenie, które można było zjeść. Wynik z jednego tygodnia to jednak nie trend, więc powtórz pomiar kilka razy w roku.
Zapisz też, co wyrzucasz najczęściej. Jeśli to pieczywo i sałata, zmień ilość na liście albo kupuj częściej mniejsze porcje.
Jeśli w domu gotuje kilka osób, umówcie się, kto zapisuje wyniki, i trzymajcie jedną zasadę ważenia. Ważenie raz z naczyniem, a raz bez, psuje porównanie. Postaw pustą miskę na wadze, wciśnij tarowanie i dopiero wtedy wsypuj resztki. Zapisz też, czy w tym tygodniu byli goście, bo ich obecność zmienia ilość jedzenia i liczbę osób w rachunku.
Jak wykorzystać wynik w BuyNest?
Wpisuj ilości na listę w gramach i sztukach, które realnie zjecie w tygodniu, i zapisz typowy tydzień jako szablon. Wspólna lista pomaga uniknąć podwójnych zakupów, gdy kilka osób robi zakupy.
Przykładowy tydzień dla dwóch osób z notatkami pomaga ograniczyć najczęstsze resztki. Zmień ilości po własnym pomiarze i porównaj kolejne tygodnie.
Jeśli chcesz zestawić resztki z wydatkami, zajrzyj do poradnika o danych o wydatkach gospodarstw domowych. Więcej zestawień tego typu znajdziesz w dziale raportów.
Po kilku tygodniach zobaczysz, które pozycje wracają do kosza najczęściej. Zmniejsz ich ilość na liście o jedną porcję i sprawdź w kolejnym tygodniu, czy czegoś nie zabrakło. Taka mała korekta daje więcej niż jednorazowe postanowienie, że od jutra nie marnujesz.
Tydzień zakupów z pomiarem resztek
- Pieczywo
- Chleb połowę zamroź1 bochenek
- Bułki4 szt.
- Nabiał i jajka
- Mleko2 l
- Jogurt naturalny400 g
- Jajka10 szt.
- Ser żółty200 g
- Warzywa i owoce
- Ziemniaki1.5 kg
- Marchew500 g
- Sałata zjedz w 3 dni1 szt.
- Pomidory500 g
- Jabłka1 kg
- Banany4 szt.
- Mięso
- Filet z kurczaka500 g
- Spiżarnia
- Makaron500 g
- Ryż500 g
Najczęstsze pytania
Ile żywności marnuje się w Unii Europejskiej?
Według Eurostatu w 2024 roku w UE powstało około 58 mln ton odpadów żywności w świeżej masie, czyli około 129 kg na mieszkańca. Liczba obejmuje części jadalne i niejadalne. Gospodarstwa domowe odpowiadają za nieco ponad połowę.
Czy odpady żywności to to samo co zmarnowane jedzenie?
Nie, statystyka obejmuje też części niejadalne, takie jak skórki, kości i fusy. Dlatego wynik jest wyższy niż ilość jedzenia, które dało się zjeść. Przy porównywaniu liczb sprawdź, czy źródło je rozdziela.
Dlaczego dane UNEP i Eurostatu się różnią?
Różnią się zakresem geograficznym, etapami łańcucha, rokiem i sposobem uzupełniania braków. UNEP modeluje dane dla krajów bez własnych pomiarów, a Eurostat opiera się na sprawozdawczości państw członkowskich. Nie zestawiaj ich bez opisu metody.
Czy mogę porównać swoje resztki z liczbami Eurostatu?
Tak, jeśli ważysz wszystko, co wyrzucasz, także części niejadalne, i dzielisz wynik przez liczbę osób. Pamiętaj, że to jeden tydzień, a średnia unijna jest tylko punktem odniesienia. Jeden pomiar niczego nie dowodzi.
Czy dane za 2024 rok są ostateczne?
Nie do końca. Eurostat zaznacza, że część państw nie przekazała jeszcze danych, a kraje często wysyłają korekty za wcześniejsze lata. Warto sprawdzić aktualną wersję strony Eurostatu.
Zanim zacytujesz liczbę o marnowaniu żywności, sprawdź rok, zakres i to, czy obejmuje części niejadalne. Zważ własne resztki przez jeden tydzień i wpisz wnioski do listy zakupów. Dzięki temu kupisz tyle, ile naprawdę zjecie.
Otwórz gotową listę w BuyNestMetoda i kryteria
Źródła: objaśnienia Eurostatu i raport UNEP Food Waste Index 2024. Bez własnego procentu marnowania.
Źródła
Zabierz zakupy do BuyNest
BuyNest jest na iPhone’a i Androida. W aplikacji nie ma reklam, także w planie darmowym.
