Mniejsza paczka, ta sama cena: jak policzyć podwyżkę?
Gdy paczka jest mniejsza, a cena ta sama, podwyżkę ceny za kilogram policzysz wzorem: stara masa ÷ nowa masa − 1. Wynik pomnóż przez 100 i masz procent. Paczka, która spadła z 500 do 400 g przy niezmienionej cenie, oznacza wzrost ceny za kilogram o 25%.
Przykład na wymyślonych liczbach, a nie pomiar ze sklepu: paczka miała 500 g i kosztowała 10 zł, teraz ma 400 g i nadal kosztuje 10 zł. Liczymy 500 ÷ 400 − 1 = 0,25, czyli kilogram podrożał o 25%. Sprawdzenie: było 10 ÷ 0,5 = 20 zł/kg, jest 10 ÷ 0,4 = 25 zł/kg.
Ubytek masy i wzrost ceny jednostkowej to dwa różne procenty. Paczka zmniejszyła się o 20% (ze 500 do 400 g), a kilogram podrożał o 25%. Gdy w rozmowie pada „zabrali 20%”, w cenie za kilogram jest to więcej.
Co to jest shrinkflacja i skąd się bierze ta nazwa?
Shrinkflacja, od angielskiego shrink („kurczyć się”) i inflation, to potoczna nazwa sytuacji, w której produkt jest sprzedawany w mniejszej ilości za tę samą lub podobną cenę. Nie jest to pojęcie z przepisów, tylko skrót myślowy używany w mediach i rozmowach.
W praktyce chodzi o jedno: zmieniła się ilość w opakowaniu, a cena za jednostkę wzrosła, choć napis na półce może sugerować, że wszystko jest po staremu. Samo słowo niczego nie dowodzi. Wzór z tego poradnika pozwala zamienić odczucie „coś jest mniejsze” w konkretną liczbę, którą możesz porównać z oficjalnym wskaźnikiem cen żywności.
Jeśli interesuje cię, jak urzędy statystyczne traktują takie zmiany w całym koszyku, zajrzyj do poradnika o tym, co mierzy inflacja cen żywności.
Jak policzyć, gdy zmienia się i masa, i cena?
Często zmienia się jedno i drugie. Wtedy porównaj cenę jednostkową przed i po: nowa cena za kilogram ÷ stara cena za kilogram − 1. Poniższe przykłady używają wymyślonych liczb.
Pierwszy przypadek: było 500 g za 10,00 zł (20,00 zł/kg), jest 450 g za 10,50 zł. Nowa cena za kilogram to 10,50 ÷ 0,45 = 23,33 zł. Zmiana: 23,33 ÷ 20,00 − 1 = 0,167, czyli o 16,7% więcej za kilogram. Na półce widać podwyżkę o 50 gr, czyli 5%, a za kilogram jest ponad trzy razy tyle.
Bywa też odwrotnie. Jeśli producent zwiększył opakowanie i podniósł cenę, kilogram mógł nawet potanieć. Przykład: 400 g za 8 zł (20 zł/kg) zmienia się na 500 g za 9,50 zł (19 zł/kg). Cena na półce rośnie, a cena jednostkowa spada o 5%. Dlatego liczysz zawsze na kilogramach albo litrach, nie na cenie paczki.
Jak wygląda to w tabeli dla kilku zmian naraz?
Tabela zbiera trzy scenariusze, dla produktu, który kosztował 10 zł za 500 g (20 zł za kilogram). Liczby są wymyślone, służą do ćwiczenia wzoru i pokazują, jak różnie wygląda ta sama kwota na półce i za kilogram.
| Nowa paczka i cena | Cena za kilogram | Zmiana ceny za kilogram |
|---|---|---|
| 400 g za 10,00 zł | 25,00 zł | +25,0% |
| 450 g za 10,50 zł | 23,33 zł | +16,7% |
| 500 g za 9,00 zł | 18,00 zł | −10,0% |
W trzecim wierszu cena na półce spadła, a paczka została taka sama, więc kilogram potaniał. Wzór działa w obie strony, a o kierunku zmiany decyduje wynik, nie samo wrażenie, że opakowanie wygląda inaczej.
Jak liczyć przy produktach na sztuki?
Przy herbacie w torebkach, jajkach czy batonikach liczysz cenę za sztukę: cena ÷ liczba sztuk. Jeśli w pudełku było 25 torebek, a teraz jest 20, a cena została, cena za torebkę rośnie o 25% (25 ÷ 20 − 1).
Przy herbacie sprawdź też masę jednej torebki, jeśli jest podana, bo producent może zmienić i liczbę, i gramaturę. Przy batonikach zwróć uwagę, czy zmieniła się liczba sztuk w wielopaku, czy masa pojedynczego batonika. Obie zmiany liczą się inaczej, ale wzór jest ten sam: porównujesz cenę za jednostkę przed i po.
Przy owocach i warzywach sprzedawanych na wagę ten problem w ogóle nie występuje, bo kupujesz tyle, ile chcesz, a cena jest podana za kilogram. Zmiana gramatury dotyczy głównie produktów pakowanych fabrycznie, i to na nich warto skupić notatki.
Co na etykiecie pomaga zauważyć zmianę?
Zmianę gramatury najpewniej wychwycisz, patrząc na to, co producent musi podać na opakowaniu. Cztery miejsca warto sprawdzić po kolei.
Ilość netto
Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 wymienia ilość netto wśród obowiązkowych informacji o żywności. Jest to najpewniejszy punkt odniesienia. Kształt i wysokość opakowania mogą się nie zmienić, a gramatura tak.
Masa po odsączeniu
Przy żywności w zalewie rozporządzenie wymaga podania także masy netto po odsączeniu. Może się zmienić sama proporcja produktu do zalewy przy tej samej masie całego słoika.
Wykaz składników i zawartość procentowa
Składniki wymienia się w kolejności malejącej masy, a dla składnika, który wyróżnia produkt w nazwie lub na opakowaniu, podaje się zwykle jego ilość w procentach. Jeśli zawartość owoców w jogurcie spadła, zobaczysz to w tym miejscu, nawet przy tej samej masie kubka.
Cena jednostkowa na półce
Dyrektywa 98/6/WE wymaga, by sprzedawca podawał cenę jednostkową obok ceny sprzedaży. Zrób zdjęcie etykiety cenowej albo zachowaj paragon. Bez starej gramatury i starej ceny nie policzysz zmiany.
Rozporządzenie (UE) nr 1169/2011 w sprawie przekazywania informacji na temat żywnościDyrektywa 98/6/WE w sprawie ochrony konsumenta przez podawanie cen produktówJak krok po kroku sprawdzić, czy paczka się zmieniła?
Jeśli masz wrażenie, że ulubiony produkt jest mniejszy, nie musisz polegać na pamięci. Poniższa kolejność działań zajmuje kilka minut i daje liczbę, którą możesz zapisać.
Kroki zakładają, że masz pod ręką stary paragon, zdjęcie albo notatkę z gramaturą sprzed zmiany.
- Znajdź starą gramaturę i starą cenę: z paragonu, zdjęcia etykiety albo własnej listy.
- Odczytaj nową masę netto z opakowania, a nie z jego wielkości.
- Policz cenę za kilogram przed zmianą: stara cena ÷ stara masa w kilogramach.
- Policz cenę za kilogram po zmianie: nowa cena ÷ nowa masa w kilogramach.
- Podziel drugi wynik przez pierwszy i odejmij 1. Dostaniesz zmianę ceny za kilogram w ułamku, który pomnożysz przez 100.
- Zapisz wynik z datą i sklepem. Za kilka miesięcy będziesz mieć własny szereg, a nie tylko wrażenie.
Gdy nie masz starych danych, zacznij je zbierać od dziś. Samo zdjęcie etykiety przy zakupach wystarczy, żeby za rok móc policzyć zmianę. Jeśli porównujesz kilka produktów, pamiętaj, że każdy z nich ma swoją gramaturę i swoją cenę, więc wyniki nie sumują się w jeden procent bez wag. Do tego służy cały koszyk, o którym piszemy w poradniku o inflacji cen żywności.
Czego z tych obliczeń nie wolno wnioskować?
Obliczenie mówi, o ile zmieniła się cena za kilogram, i nic ponad to. Cztery wnioski, których z niego nie wyciągaj.
- Samo zmniejszenie opakowania nie jest zakazane, jeśli etykieta podaje prawdziwą ilość. Dyrektywa 2005/29/WE zakazuje natomiast praktyk wprowadzających w błąd, także co do ceny i sposobu jej obliczania.
- Jedna paczka nie opisuje rynku. Zmiana jednego produktu w jednej sieci nie mówi nic o tym, jak często to się zdarza. Do takich stwierdzeń potrzebna jest próba wielu produktów i sklepów, z datami.
- Mniejsza porcja nie zawsze oznacza stratę dla ciebie. Jeśli resztka dużej paczki i tak lądowała w koszu, mniejsza może pasować lepiej.
- Zmiana składu oznacza inny produkt. Jeśli przy okazji zmieniła się receptura, porównanie ceny za kilogram nadal ma sens, ale porównujesz już dwa różne produkty.
Jeśli uważasz, że prezentacja produktu wprowadza w błąd, możesz poprosić o pomoc UOKiK, rzecznika konsumentów albo Inspekcję Handlową. Ocena należy do nich, nie do kalkulatora.
Dyrektywa 2005/29/WE dotycząca nieuczciwych praktyk handlowychUOKiK: Pomoc dla konsumentów (rzecznik konsumentów, Inspekcja Handlowa)Jak notować gramaturę w BuyNest?
Na liście zakupów wpisuj ilość w gramach, a nie „1 opakowanie”, przy produktach, które kupujesz regularnie. W notatce zapisz cenę i datę. Przy następnych zakupach od razu widać, czy w sklepie jest ta sama gramatura.
Skaner kodów kreskowych w BuyNest pomaga wrócić do tego samego produktu. Gdy kupujesz w kilku sklepach, przypisz pozycje do konkretnego sklepu. Pełny sposób prowadzenia stałego koszyka opisujemy w poradniku o tym, jak zbadać własny koszyk zakupowy.
Lista produktów, których gramaturę warto zapisać zawiera produkty pakowane, w których masa bywa nietypowa, na przykład 90 g zamiast 100 g. Przy nich zapis masy mówi najwięcej. Szablon możesz dodawać co tydzień albo co miesiąc i porównywać gramy z poprzednim wpisem. Jak przeliczać ceny na jedną jednostkę, wyjaśnia poradnik o cenie za kilogram.
Nie musisz robić tego przy każdym produkcie. Wystarczy kilka rzeczy, które kupujesz najczęściej i które już raz cię zaskoczyły mniejszą paczką.
Produkty, których gramaturę warto zapisać
- Śniadanie
- Płatki śniadaniowe zapisz gramy i cenę1 opak.
- Kawa mielona zapisz gramy i cenę1 opak.
- Herbata zapisz liczbę torebek1 opak.
- Masło zapisz gramy1 opak.
- Nabiał
- Ser żółty w plastrach zapisz gramy1 opak.
- Jogurt owocowy zapisz gramy kubka4 szt.
- Serek wiejski zapisz gramy1 szt.
- Przekąski
- Czekolada mleczna zapisz gramy1 szt.
- Chipsy zapisz gramy1 opak.
- Herbatniki zapisz gramy1 opak.
- Spiżarnia
- Tuńczyk w puszce masa po odsączeniu1 szt.
- Sos do makaronu zapisz gramy1 szt.
- Sok owocowy zapisz pojemność1 l
- Mrożonki
- Mrożone warzywa zapisz gramy1 opak.
Najczęstsze pytania
Czy producent może zmniejszyć paczkę i zostawić cenę?
Może, jeśli etykieta podaje prawdziwą ilość netto. Zakazane są praktyki wprowadzające w błąd, także co do ceny i sposobu jej obliczania, co wynika z dyrektywy 2005/29/WE. Z wątpliwościami możesz zwrócić się do UOKiK, rzecznika konsumentów albo Inspekcji Handlowej.
Jak szybko policzyć, o ile procent podrożał kilogram?
Podziel starą masę przez nową, odejmij 1 i pomnóż przez 100. Dla paczki, która spadła z 500 do 400 g, wynik to 25%. Wzór działa tylko wtedy, gdy cena paczki się nie zmieniła.
Czy zmniejszenie paczki o 20% oznacza podwyżkę o 20%?
Nie. Przy niezmienionej cenie paczka o 20% mniejsza oznacza kilogram o 25% droższy. Różnica bierze się stąd, że nowa masa jest podstawą dzielenia.
Skąd mam wiedzieć, jaka była dawna gramatura?
Najlepiej z własnych notatek, paragonu albo zdjęcia starej etykiety. Pomaga też lista zakupów z zapisaną masą. Bez danych sprzed zmiany możesz tylko porównać obecną cenę jednostkową z innymi sklepami. Zacznij zapisywać gramaturę już dziś.
Czy BuyNest sam wykryje zmianę gramatury?
Nie, aplikacja nie porównuje cen ani gramatur automatycznie. Pomaga trzymać zapis masy i ceny w notatkach przy produkcie oraz wracać do tego samego produktu skanerem kodów kreskowych.
Gdy widzisz mniejszą paczkę w tej samej cenie, policz kilogram wzorem stara masa ÷ nowa masa − 1 i zapisz wynik. Otwórz gotową listę w BuyNest, wpisz gramaturę w notatkach i przy następnych zakupach sprawdzisz zmianę w kilka sekund.
Otwórz gotową listę w BuyNestMetoda i kryteria
Metoda: stara cena za kilogram minus nowa, na liczbach przykładowych 500 g i 400 g przy tej samej cenie 10 zł. Bez daty i bez sieci sklepów.
Źródła
Zabierz zakupy do BuyNest
BuyNest jest na iPhone’a i Androida. W aplikacji nie ma reklam, także w planie darmowym.
